Как колледж, открытый в 1999 году, учит юристов, бухгалтеров, дизайнеров интерьера и программистов — и откуда эти профессии пришли
Учебный корпус на улице Алмукан Сембинова. Акварель по фотографии колледжа
Девять глав и пролог · около двадцати минут чтения
Данные — по состоянию на начало октября 2026 года
Версия 1.3 от 6 октября 2026 года. История обновлений
1.3 — 6 октября 2026 Акварели общежития по новым снимкам после ремонта.
1.2 — 6 октября 2026 Общежитие после ремонта: новые акварели комнаты и санузла.
1.1 — 6 октября 2026 Казахская версия, сноски, словарь терминов, единицы измерения у всех графиков, выгрузка данных, «Центр данных», новые акварели.
1.0 — 6 октября 2026 Первая публикация.
Фильм к лонгриду · 2 мин 55 с
Вступление
Колледж — самый короткий путь от школьной парты к профессии, и в
Казахстане этим путём идут сотни тысяч человек: в 763 колледжах страны
учится 556 тысяч студентов1.
Эта статья — об одном из них, Экономико-юридическом колледже Астаны,
открытом в 1999 году, и о четырёх профессиях, которым он учит: юриста,
бухгалтера, дизайнера интерьера и разработчика программного
обеспечения.
Каждая из этих профессий старше любого колледжа. Право выросло из
первых записанных законов и в казахской степи веками держалось на суде
биев. Счёт начался с глиняных фишек Месопотамии. Искусство обживать
пространство лучше всего видно в юрте, где у каждой вещи своё место.
Программирование родилось в примечаниях Ады Лавлейс к описанию
вычислительной машины. Родословная профессии — не праздное любопытство:
она объясняет, почему одни навыки переживают века, а другие уходят
вместе с породившей их техникой.
Статья идёт от общего к частному. Сперва — что такое колледж и как
устроено профессиональное образование в мире. Затем — история самого
колледжа. Далее — по главе на каждую профессию: от её истоков до того,
что делают с ней сегодня искусственный интеллект и рынок труда. В конце
— о том, как в колледже учатся и куда ведёт диплом.
I
Слово «колледж» и долгий путь профессиональной школы
Слово «колледж» старше любой школы, которая сегодня так называется.
Латинское collegium значило «община, общество, цех» — буквально
«собрание коллег», а collega — «товарищ по должности», от
com «вместе» и legare «избирать, назначать»2.
Поначалу коллегией звали любую корпорацию людей с общим делом; этот
смысл живёт и теперь в «коллегии кардиналов». Учебным заведением колледж
стал позже, внутри средневековых университетов. Так что в самом слове
заложена мысль, близкая к ремеслу: профессии учатся среди тех, кто уже
делает это дело.
В России и затем в СССР у профессиональной школы был свой извилистый
путь. Ремесленные училища учреждены в 1888 году; к 1910 году их и
родственных им школ было больше 1,9 тысячи3. В 1940 году указ «О государственных
трудовых резервах» создал новую систему училищ с двух-трёхлетним сроком
и полным государственным обеспечением учащихся, а в 1959 году её училища
стали профессионально-техническими — знаменитыми ПТУ5. Рядом с
ними жили техникумы, готовившие техников и специалистов среднего
звена.
В независимом Казахстане эта ступень получила новое имя — техническое
и профессиональное образование, ТиПО. Закон «Об образовании» 2007 года
отнёс его к уровню среднего образования и назначил ему две задачи:
готовить квалифицированных рабочих и специалистов среднего звена4. Тот же закон ввёл дуальное обучение, при котором не
меньше шестидесяти процентов времени студент учится на предприятии.
Сеть колледжей в стране смешанная: по данным правительственного
портала, из 772 организаций ТиПО 446 были государственными, а 326 —
частными5.
Экономико-юридический колледж принадлежит ко второй, частной половине и
старше самого слова «ТиПО» на восемь лет.
II
Мировые тренды: профессия как первый выбор
В развитых странах профессиональное образование — не запасной путь, а
путь почти половины молодёжи. В среднем по странам ОЭСР 44% учащихся
старшей ступени средней школы учатся по профессиональным программам, а в
Чехии и Нидерландах — больше двух третей6. Обходится такая учёба государствам
дороже обычной школы: в среднем 13 200 долларов в год на студента против
11 4007.
Сколько старшеклассников учатся профессии
Единица измерения: учащихся из 100 на старшей ступени школы
44 из 100
Источник: OECD, Education at a Glance 2023. Для Чехии и Нидерландов источник говорит «больше двух третей»; на схеме — 67.
Тот же доклад называет два слабых места, общих для многих стран.
Сочетают учёбу в классе с работой на предприятии лишь 45%
студентов-«профессионалов». Четверть из них учится по программам, после
которых нельзя сразу продолжить образование в вузе. Отсюда два признака
хорошего колледжа: практика на настоящих предприятиях и открытая дорога
в университет.
Вторая сила, меняющая профессии, — техника. Всемирный экономический
форум опросил больше тысячи крупных работодателей и ожидает, что к 2030
году в мире появится 170 млн новых рабочих мест, а 92 млн исчезнут;
чистый прирост — 78 млн, или 7% всей занятости8. Быстрее всего будет
расти спрос на навыки работы с искусственным интеллектом и большими
данными, на сетевую и кибербезопасность и на техническую грамотность11.
Для четырёх специальностей колледжа этот прогноз неоднороден.
Разработчиков программного обеспечения, по оценке форума, станет на 6,7
млн больше, это одна из самых растущих профессий9.
А счетоводы и расчётчики зарплаты — рутинная, «канцелярская» часть учёта
— стоят среди профессий, которые сокращаются быстрее других11. Об
этом подробнее — в главах о каждой профессии.
Казахстан отвечает на эти перемены ростом вложений в колледжи. В 2026
году по государственному заказу в них примут 133 тысячи студентов,
причём 70% мест отдано техническим специальностям10.
Стипендия студента колледжа выросла с 21 тысячи тенге в 2022 году до 43
тысяч в 2024-м11.
Стипендия студента колледжа
Единица измерения: тенге в месяц
Источник: Nur.kz, Lada.kz.
III
Колледж в молодой столице
Экономико-юридический колледж открылся в 1999 году, через полтора
года после переноса столицы в Астану, и одним из первых получил
государственную лицензию на подготовку специалистов со средним
специальным образованием12.
Первый набор в том же году шёл по пяти специальностям, после 9 и 11
класса, и с первого года работали группы с казахским и русским языками
обучения17. Лицензия колледжа бессрочная.
1999год основания — через полтора года после переноса столицы
Директор колледжа со дня основания — Гаврош Тлеубаевич Аубакиров,
кандидат технических наук, профессор, отличник образования Республики
Казахстан. В интервью 2019 года он объяснял появление колледжа просто:
столице понадобились специалисты среднего звена, а частный колледж был
вторым в городе13. Там же он назвал главную выгоду такой учёбы:
профессия выбрана рано, практика пройдена до диплома, а в университет
можно поступить на сокращённую программу.
Выпускников становилось больше с каждым десятилетием. К двадцатилетию
их было больше четырёх тысяч17, к 2022 году — больше пяти тысяч14, а за
неполные двадцать пять лет — больше 6 50015.
Выпускники работают в государственных учреждениях и компаниях Астаны и
других городов, часть продолжает учёбу в вузах Казахстана и за
рубежом.
Выпускники колледжа
Единица измерения: человек, накопительно
Источник: Интервью директора 2019 года, справочник колледжей, страница истории колледжа.
Состав специальностей менялся вслед за рынком. В 2010-е колледж учил
финансам, учёту и аудиту, туризму, праву, оценке имущества, гостиничному
делу, дизайну и программированию — восьми профессиям16. Сегодня их четыре: правоведение, учёт и аудит,
дизайн интерьера и программное обеспечение. В 2023 году колледж прошёл
государственную аттестацию, у него есть институциональная и
специализированная независимые аккредитации, а на 2025–2026 учебный год
ему выделен государственный заказ на «Дизайн интерьера»17.
IV
Право: от суда биев до юридических машин
Слово «юрист» пришло из средневековой латыни: iurista —
знаток ius, права. Римляне первыми превратили право в науку со
своими школами и учебниками, но потребность в справедливом решении спора
старше Рима. В казахской степи её веками удовлетворял суд биев —
знатоков обычая, чьё слово решало тяжбы между родами. Пословица «Тура
биде туған жоқ» — «у справедливого бия нет родни» — до сих пор лучшее
определение беспристрастности.
Кабинет криминалистики. Акварель по фотографии колледжа
Вершина степной правовой мысли — свод «Жеті жарғы», «Семь
установлений». Его приписывают хану Тауке, правившему в конце XVII —
начале XVIII века, а составили его при участии трёх великих биев: Толе
би от Старшего жуза, Казыбек би от Среднего и Айтеке би от Младшего18. Свод соединил прежние обычаи в единую систему; историки,
этнографы и юристы высоко оценивают его как памятник права22.
Каждый из трёх биев был главным судьёй своего жуза, а Айтеке би — ещё и
советником хана19.
Сегодняшний юрист среднего звена — наследник не столько законодателя,
сколько бия-практика. Он составляет договоры и иски, ведёт
делопроизводство, помогает адвокату, следователю, судье. Студенты
колледжа проходят практику там, где право живёт каждый день: в районных
судах, прокуратуре, управлениях полиции, департаменте по исполнению
судебных актов, у частных судебных исполнителей20.
Искусственный интеллект коснётся этой профессии сильнее многих.
Экономисты Goldman Sachs в 2023 году оценили, что 44% нынешних
юридических задач в США подвержены автоматизации, тогда как в среднем по
всем отраслям — около четверти21. Подверженность ещё не значит замену: машина быстро
найдёт норму и набросает типовой договор, но взвесить обстоятельства и
отвечать за решение по-прежнему должен человек. Юристы, которые научатся
пользоваться такими инструментами, вытеснят тех, кто не научится22.
Какая доля задач поддаётся автоматизации
Единица измерения: % задач; оценка Goldman Sachs, 2023, США
Источник: The Law Society.
V
Счёт: от глиняных фишек до цифрового учёта
Слово «бухгалтер» немецкое: Buchhalter — «держатель книги»,
того самого гроссбуха, куда заносится каждое движение денег. Но учёт
старше книги и даже старше письма. Около 8000 года до н. э., вместе с
земледелием, на Ближнем Востоке появились маленькие глиняные фишки
разной формы; каждая обозначала меру товара, и ими считали и учитывали
добро23. Конус значил малую меру зерна,
шар — большую, цилиндр — животное24. Из этой системы, по выводу исследовательницы, около 3100
года до н. э. выросла шумерская клинопись: письмо родилось из счёта, а
не наоборот.
Библиотека колледжа. Акварель по фотографии колледжа
Второе рождение бухгалтерии случилось в Венеции. В 1494 году
францисканский монах и математик Лука Пачоли, друг Леонардо да Винчи,
напечатал «Сумму арифметики» — первое печатное описание двойной записи25.
Метод придумал не он: итальянские купцы пользовались двойной записью с
XIII века, а Пачоли изложил «венецианский способ» так ясно, что его
книга стала учебником для всей Европы26.
Суть способа проста и гениальна: каждая операция пишется дважды, в дебет
одного счёта и в кредит другого, и счета обязаны сходиться27. В 2019 году экземпляр «Суммы» ушёл с аукциона Christie's
за 1,2 млн долларов25.
Сегодня бухгалтер ведёт учёт в программах, считает налоги и зарплату,
сводит отчётность. Студенты колледжа проходят практику в налоговом
управлении, в «Қазақстан темір жолы», в информационно-вычислительном
центре и частных компаниях28.
Над профессией нависает автоматизация, и здесь важно различать её
части. Всемирный экономический форум ставит счетоводов и расчётчиков
зарплаты среди быстрее всего сокращающихся занятий до 2030 года29.
Уходит механическая запись операций, которую машина делает быстрее;
остаётся то, ради чего придумана двойная запись, — понимание, откуда
пришли деньги и куда они ушли. Бухгалтер, который умеет читать
отчётность, объяснять её руководителю и ловить ошибки программ, нужен
по-прежнему.
VI
Интерьер: от юрты до профессии дизайнера
«Интерьер» — от французского intérieur, «внутреннее», и
латинского interior того же смысла. Искусство устраивать
внутреннее пространство старше профессии, которая его так называет, и в
Казахстане его лучший учебник — юрта. Её круглый деревянный остов
ставится и разбирается за короткое время, а знания и навыки её
изготовления в 2014 году внесены в Репрезентативный список
нематериального культурного наследия ЮНЕСКО по заявке Казахстана и
Кыргызстана30.
В декабре 2025 года запись расширили, добавив к ней каракалпакскую юрту31.
Кабинет дизайна. Акварель по фотографии колледжа
Юрта — образец того, что сегодня называют продуманным интерьером.
Остов из трёх главных частей — шанырак наверху, решётчатые стены-кереге
и жерди-уыки между ними — снаружи покрывают войлоком, а изнутри убирают
коврами; шанырак у казахов — священный знак благополучия семьи32. Работа делилась по мастерству:
мужчины с учениками делали деревянный остов, женщины — убранство с
растительным, звериным и геометрическим орнаментом33. Иначе говоря,
конструктор и декоратор существовали в степи задолго до того, как их так
назвали.
Самостоятельной профессией декоратор стал в начале XX века.
Американку Элси де Вулф называют первой женщиной — профессиональным
декоратором интерьеров: в 1905 году она оформила нью-йоркский Colony
Club, первый в городе женский клуб, а её книга «Дом со вкусом» 1913 года
разошлась по всей Америке34.
Её правило — уместность, простота и пропорция — годится и теперь35. Историки дизайна, впрочем, напоминают, что первой она не
была: внутренним убранством и до неё занимались обойщики и архитекторы36.
Современный дизайнер интерьера проходит путь от обмеров и чертежа до
компьютерной визуализации и выбора материалов. Студенты колледжа учатся
в дизайн-студиях, а практику проходят в стекольной компании,
типографиях, рекламных агентствах и интерьерных салонах37. На 2025–2026 учебный год на эту специальность выделен
государственный заказ38.
Программы визуализации берут на себя всё больше черновой работы, но
вкус, о котором писала де Вулф, — понимание, как человек будет жить в
пространстве, — по-прежнему остаётся за дизайнером.
VII
Программа: от Ады Лавлейс до казахстанского экспорта
Программирование — самая молодая из четырёх профессий и единственная,
у которой есть точная дата рождения. В 1843 году Ада Лавлейс, дочь поэта
Байрона, перевела статью итальянского инженера Менабреа об Аналитической
машине Чарльза Бэббиджа и снабдила её примечаниями, втрое длиннее самой
статьи39. В последнем, «примечании G», она
расписала по шагам, как машина вычислит числа Бернулли; эту таблицу и
называют первой компьютерной программой40.
Машину так и не построили, и программа ни разу не выполнилась при жизни
автора46. Историки уточняют, что Бэббидж набрасывал программы и
раньше, но не печатал их41.
Компьютерный класс. Акварель по фотографии колледжа
Лавлейс первой поняла, что машина может работать не только с числами,
и сравнила её с жаккардовым станком, который ткёт узоры. Это сравнение
точнее, чем кажется: программа и есть узор действий, сотканный заранее.
Слово «программа» — греческое, programma, «предписание,
объявление»; так её и понимают разработчики: точное предписание
машине.
Сегодня это одна из самых растущих профессий мира: Всемирный
экономический форум ждёт к 2030 году 6,7 млн новых мест для
разработчиков программного обеспечения42.
Казахстан вошёл в эту волну стремительно: экспорт IT-услуг страны вырос
с 33,5 млн долларов в 2020 году до 1,142 млрд в 2025-м, а к 2030 году
его хотят довести до 5 млрд43.
Резиденты столичного технопарка Astana Hub продали за рубеж услуг на
633,8 млн долларов, а в его экосистеме работает больше 32 тысяч человек44.
Экспорт IT-услуг Казахстана
Единица измерения: млн долларов США в год; 2030 — целевое значение
Источник: Kapital.kz. Переключите шкалу: на логарифмической виден темп, на линейной — масштаб.
Студенты колледжа учатся веб-разработке с разделением на клиентскую и
серверную части, тестированию и контролю качества кода45.
Практику они проходят в «Казахтелекоме», «Казпочте», «Национальных
информационных технологиях» и частных IT-компаниях46. Искусственный интеллект уже пишет код за человека, и это
меняет профессию: ценится не скорость набора, а умение поставить задачу,
проверить сделанное машиной и отвечать за надёжность программы — та же
точность предписания, с которой начинала Лавлейс.
VIII
Как здесь учатся
Учёба в колледже устроена в одну смену и небольшими группами — обычно
не больше 20–25 человек, так что преподаватель успевает спросить каждого
за одно занятие47. Аудитории просторны, с потолками выше трёх метров; есть
компьютерные классы, дизайн-студии, мастерские, криминалистическая
лаборатория и библиотека50. Криминалистику ведёт бывший сотрудник
Министерства внутренних дел, проработавший в органах около двадцати лет,
и колледж вообще старается брать преподавателей, пришедших из своей
профессии50.
Практика — учебная, ознакомительная и производственная — проходит в
64 организациях: судах, прокуратуре, управлениях полиции,
«Казахтелекоме», «Казпочте», налоговом управлении, типографиях и
интерьерных салонах48. По словам директора, после практики студентов часто зовут
работать туда же, где они её проходили49.
Комната на двоих. Акварель: общежитие после ремонтаДушевая. Акварель: общежитие после ремонта
Иногородние живут в собственном пятиэтажном кирпичном общежитии в
двадцати метрах от учебного корпуса; оно полностью благоустроено, с
кухней и горячей водой50. Для свободного времени есть тренажёрный
и спортивный залы, площадка во дворе и конференц-зал для концертов и
праздников50.
Так учёбу оценивают сами студенты и родители: на 2ГИС колледж получил
4,9 балла из пяти по 605 оценкам, а его общежитие — 5,050.
В отзывах чаще всего хвалят преподавателей, пишут о строгой дисциплине,
о госзаказе со стипендией и об общежитии; изредка жалуются на давний
ремонт и на трудно дозвониться50.
IX
Заключение: что связывает четыре профессии
Право, счёт, интерьер и программа на первый взгляд далеки друг от
друга, но у них одна природа: каждая наводит порядок там, где без неё
был бы хаос. Бий приводил к согласию спорящие роды, счетовод сводил
приход с расходом, мастер юрты ставил каждую вещь на её место, Лавлейс
расписывала действия машины шаг за шагом.
Техника меняет инструменты этих профессий быстрее, чем когда-либо:
рутинную запись и типовой документ всё чаще берёт на себя машина. Но
суть остаётся человеческой — понять, взвесить, ответить за результат.
Колледж, который учит профессии на практике, среди людей дела,
оказывается ближе к старому смыслу своего латинского имени, чем можно
было бы подумать: collegium — собрание коллег.
От латинского collegium — «собрание коллег, цех». Учебным заведением слово стало в средневековых университетах; в Казахстане колледж даёт техническое и профессиональное образование.
ТиПО
Техническое и профессиональное образование — ступень после 9 или 11 класса: готовит квалифицированных рабочих и специалистов среднего звена.
Дуальное обучение
Учёба на два места: теория в колледже, практика на предприятии. По закону на предприятии студент проводит не меньше 60% учебного времени.
ОЭСР
Организация экономического сотрудничества и развития — клуб 38 развитых стран; каждый год выпускает доклад Education at a Glance.
Государственный заказ
Места, обучение на которых оплачивает государство: учёба бесплатная, студенту платят стипендию.
Суд биев
Бий — знаток обычного права в казахской степи; его решение было обязательным для спорящих родов.
«Жеті жарғы»
«Семь установлений» — свод казахского обычного права времён хана Тауке, конец XVII — начало XVIII века.
Двойная запись
Способ учёта, при котором каждая операция записывается дважды — в дебет одного счёта и в кредит другого, — и счета обязаны сходиться.
Шанырак
Круг-венец на вершине юрты, через который входит свет и выходит дым; у казахов — знак рода и благополучия семьи.
Кереге
Раздвижные решётчатые стены юрты; на них опираются уыки — жерди купола.
Аналитическая машина
Механический универсальный вычислитель Чарльза Бэббиджа, задуманный в 1830-х годах; построен так и не был.
Жаккардовый станок
Ткацкий станок 1804 года, который ткал узор по перфокартам; его карты подсказали Бэббиджу способ задавать машине программу.
Astana Hub
Международный технопарк IT-стартапов в Астане; резиденты получают налоговые льготы.
Аккредитация
Признание качества образования независимым агентством: институциональная оценивает колледж целиком, специализированная — отдельные программы.
Центр данных
Все цифры лонгрида в таблицах — с единицами измерения и источниками. Каждую таблицу можно скачать.
Сколько старшеклассников учатся профессии
Единица измерения: учащихся из 100 на старшей ступени школы
Показатель
Значение
ОЭСР в среднем
44 из 100
Чехия и Нидерланды
67 из 100
Источник: OECD, Education at a Glance 2023. Для Чехии и Нидерландов источник говорит «больше двух третей»; на схеме — 67.
Стипендия студента колледжа
Единица измерения: тенге в месяц
Показатель
Значение
2022
21 000 тенге
2023
32 000 тенге
2024
43 000 тенге
Источник: Nur.kz, Lada.kz.
Выпускники колледжа
Единица измерения: человек, накопительно
Показатель
Значение
к 2019
4 000 выпускников
к 2022
5 000 выпускников
к 2024
6 500 выпускников
Источник: Интервью директора 2019 года, справочник колледжей, страница истории колледжа.
Какая доля задач поддаётся автоматизации
Единица измерения: % задач; оценка Goldman Sachs, 2023, США
Показатель
Значение
Юридические задачи
44%
Все отрасли в среднем
25%
Источник: The Law Society.
Экспорт IT-услуг Казахстана
Единица измерения: млн долларов США в год; 2030 — целевое значение
Показатель
Значение
2020
33,5 млн $
2025
1 142 млн $
2030, цель
5 000 млн $
Источник: Kapital.kz. Переключите шкалу: на логарифмической виден темп, на линейной — масштаб.
Иллюстрации — акварели, написанные по фотографиям из архива колледжа.
Астана экономикалық-заң колледжі
Төрт кәсіп және бір елорда
1999 жылы ашылған колледж заңгерлерді, бухгалтерлерді, интерьер дизайнерлерін және бағдарламашыларды қалай оқытады — және бұл мамандықтар қайдан шыққан
Алмұқан Сембинов көшесіндегі оқу корпусы. Колледж фотосуреті бойынша акварель
Тоғыз тарау және кіріспе · шамамен жиырма минут оқу
Деректер — 2026 жылғы қазанның басындағы жағдай бойынша
1.3 нұсқа, 2026 жылғы 6 қазан. Жаңарту тарихы
1.3 — 2026 жылғы 6 қазан Жөндеуден кейінгі жаңа суреттер бойынша жатақхана акварельдері.
1.2 — 2026 жылғы 6 қазан Жөндеуден кейінгі жатақхана: бөлме мен санитарлық тораптың жаңа акварельдері.
1.1 — 2026 жылғы 6 қазан Қазақша нұсқа, сілтемелер, терминдер сөздігі, барлық графиктерде өлшем бірліктері, деректерді жүктеу, «Деректер орталығы», жаңа акварельдер.
1.0 — 2026 жылғы 6 қазан Алғашқы жариялым.
Лонгридке арналған фильм · 3 мин 26 с
Кіріспе
Колледж — мектеп партасынан мамандыққа апаратын ең қысқа жол, және Қазақстанда бұл жолмен жүздеген мың адам жүреді: елдегі 763 колледжде 556 мың студент оқиды1. Бұл мақала — солардың бірі, 1999 жылы ашылған Астана экономикалық-заң колледжі туралы және ол үйрететін төрт мамандық туралы: заңгер, бухгалтер, интерьер дизайнері және бағдарламалық қамтамасыз ету әзірлеушісі.
Бұл мамандықтардың әрқайсысы кез келген колледжден көне. Құқық алғашқы жазылған заңдардан өсіп шықты, ал қазақ даласында ғасырлар бойы билер сотына сүйенді. Есеп Месопотамияның саз фишкаларынан басталды. Кеңістікті игеру өнері киіз үйде айқын көрінеді: онда әр заттың өз орны бар. Бағдарламалау Ада Лавлейстің есептеуіш машинаның сипаттамасына жазған ескертпелерінде дүниеге келді. Мамандықтың шежіресі бос қызығушылық емес: ол неге бір дағдылар ғасырлар бойы жасайтынын, ал басқалары өздерін тудырған техникамен бірге кететінін түсіндіреді.
Мақала жалпыдан жекеге қарай жүреді. Алдымен — колледж деген не және әлемде кәсіптік білім беру қалай құрылған. Сосын — колледждің өз тарихы. Әрі қарай — әр мамандыққа бір тараудан: оның бастауынан бастап бүгін жасанды интеллект пен еңбек нарығы онымен не істеп жатқанына дейін. Соңында — колледжде қалай оқитыны және диплом қайда апаратыны туралы.
I
«Колледж» сөзі және кәсіптік мектептің ұзақ жолы
«Колледж» сөзі бүгін осылай аталатын кез келген мектептен көне. Латынның collegium сөзі «қауым, қоғам, цех» дегенді білдірген — сөзбе-сөз «әріптестер жиыны», ал collega — «қызметтес жолдас», com «бірге» және legare «сайлау, тағайындау» сөздерінен2. Әуелі ортақ ісі бар адамдардың кез келген корпорациясын коллегия деп атаған; бұл мағына «кардиналдар коллегиясы» тіркесінде әлі күнге дейін сақталған. Оқу орны ретінде колледж кейінірек, ортағасырлық университеттердің ішінде пайда болды. Демек сөздің өзінде қолөнерге жақын ой жатыр: мамандықты сол істі атқарып жүргендердің ортасында үйренеді.
Ресейде, кейін КСРО-да кәсіптік мектептің өз бұралаң жолы болды. Қолөнер училищелері 1888 жылы құрылды; 1910 жылға қарай олардың және соларға ұқсас мектептердің саны 1,9 мыңнан асты3. 1940 жылы «Мемлекеттік еңбек резервтері туралы» жарлық оқу мерзімі екі-үш жыл болатын, оқушылары толық мемлекет қамқорлығындағы училищелердің жаңа жүйесін құрды, ал 1959 жылы бұл училищелер кәсіптік-техникалық, яғни әйгілі ПТУ болды5. Олармен қатар техниктер мен орта буын мамандарын даярлайтын техникумдар жұмыс істеді.
Тәуелсіз Қазақстанда бұл саты жаңа атауға ие болды — техникалық және кәсіптік білім беру, ТжКБ. 2007 жылғы «Білім туралы» Заң оны орта білім деңгейіне жатқызып, екі міндет жүктеді: білікті жұмысшылар мен орта буын мамандарын даярлау4. Сол заң дуальды оқытуды енгізді: онда студент оқу уақытының кемінде алпыс пайызын кәсіпорында өткізеді. Елдегі колледждер желісі аралас: үкіметтік порталдың деректері бойынша ТжКБ-ның 772 ұйымының 446-сы мемлекеттік, 326-сы жеке меншік болған5. Экономика-заң колледжі соның екінші, жеке меншік жартысына жатады және «ТжКБ» атауының өзінен сегіз жыл үлкен.
II
Әлемдік үрдістер: мамандық — бірінші таңдау
Дамыған елдерде кәсіптік білім беру — қосалқы жол емес, жастардың жартысына жуығының жолы. ЭЫДҰ елдерінде орта есеппен орта мектептің жоғары сатысындағы оқушылардың 44%-ы кәсіптік бағдарламалар бойынша оқиды, ал Чехия мен Нидерландыда — үштен екісінен астамы6. Мұндай оқу мемлекеттерге кәдімгі мектептен қымбатқа түседі: бір студентке жылына орта есеппен 13 200 доллар, ал кәдімгі мектепте 11 400 доллар7.
Жоғары сынып оқушыларының қаншасы мамандыққа оқиды
Өлшем бірлігі: жоғары сатыдағы 100 оқушыдан
44 / 100
Дереккөз: OECD, Education at a Glance 2023. Чехия мен Нидерланды үшін дереккөз «үштен екісінен астам» дейді; сызбада — 67.
Сол баяндама көптеген елдерге ортақ екі әлсіз тұсты атайды. Сыныптағы оқуды кәсіпорындағы жұмыспен ұштастыратын «кәсіпқойлардың» тек 45%-ы. Олардың төрттен бірі бітіргеннен кейін бірден жоғары оқу орнында білімін жалғастыра алмайтын бағдарламалармен оқиды. Жақсы колледждің екі белгісі осыдан шығады: нағыз кәсіпорындардағы тәжірибе және университетке ашық жол.
Мамандықтарды өзгертетін екінші күш — техника. Дүниежүзілік экономикалық форум мыңнан астам ірі жұмыс берушіге сауалнама жүргізіп, 2030 жылға қарай әлемде 170 млн жаңа жұмыс орны пайда болып, 92 млн жойылады деп күтеді; таза өсім — 78 млн, немесе барлық жұмыспен қамтудың 7%-ы8. Жасанды интеллект пен үлкен деректермен жұмыс істеу, желілік және киберқауіпсіздік, техникалық сауаттылық дағдыларына сұраныс бәрінен жылдам өседі11.
Колледждің төрт мамандығы үшін бұл болжам біркелкі емес. Форумның бағалауынша, бағдарламалық қамтамасыз ету әзірлеушілері 6,7 млн-ға көбейеді, бұл ең жылдам өсіп келе жатқан мамандықтардың бірі9. Ал есепшілер мен жалақы есептеушілер — есептің күнделікті, «кеңсе» бөлігі — басқалардан жылдам қысқарып жатқан мамандықтардың қатарында11. Бұл туралы толығырақ — әр мамандыққа арналған тарауларда.
Қазақстан бұл өзгерістерге колледждерге салымды арттыру арқылы жауап береді. 2026 жылы оларға мемлекеттік тапсырыс бойынша 133 мың студент қабылданады, оның ішінде орындардың 70%-ы техникалық мамандықтарға берілген10. Колледж студентінің шәкіртақысы 2022 жылғы 21 мың теңгеден 2024 жылы 43 мың теңгеге дейін өсті11.
Колледж студентінің шәкіртақысы
Өлшем бірлігі: айына теңге
Дереккөз: Nur.kz, Lada.kz.
III
Жас астанадағы колледж
Экономика-заң колледжі 1999 жылы, елорда Астанаға көшірілгеннен кейін бір жарым жыл өткенде ашылды және орта арнаулы білімі бар мамандарды даярлауға мемлекеттік лицензияны алғашқылардың бірі болып алды12. Сол жылғы алғашқы қабылдау 9 және 11 сыныптан кейін бес мамандық бойынша жүрді, бірінші жылдан бастап қазақ және орыс тілдерінде оқитын топтар жұмыс істеді17. Колледждің лицензиясы мерзімсіз.
1999құрылған жыл — елорда көшкеннен кейін бір жарым жылда
4мамандық: құқық, есеп, интерьер, бағдарламалау
6 500+түлек толық емес жиырма бес жылда
64ұйым студенттерді тәжірибеге қабылдайды
20–25адам топта, оқу бір ауысымда
Колледж директоры құрылған күнінен бері — Гаврош Тілеубайұлы Әубәкіров, техника ғылымдарының кандидаты, профессор, Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі. 2019 жылғы сұхбатында ол колледждің пайда болуын қарапайым түсіндірді: астанаға орта буын мамандары қажет болды, ал жеке меншік колледж қаладағы екінші колледж еді13. Сонда ол мұндай оқудың басты пайдасын да атады: мамандық ерте таңдалады, тәжірибе дипломға дейін өтеді, ал университетке қысқартылған бағдарлама бойынша түсуге болады.
Түлектер әр онжылдық сайын көбейе берді. Колледждің жиырма жылдығына қарай олар төрт мыңнан асты17, 2022 жылға қарай — бес мыңнан асты14, ал толық емес жиырма бес жылда 6 500-ден асты15. Түлектер Астана мен басқа қалалардың мемлекеттік мекемелері мен компанияларында жұмыс істейді, бір бөлігі Қазақстанның және шетелдің жоғары оқу орындарында оқуын жалғастырады.
Колледж түлектері
Өлшем бірлігі: адам, жинақталған
Дереккөз: Директордың 2019 жылғы сұхбаты, колледждер анықтамалығы, колледж тарихы беті.
Мамандықтар құрамы нарықпен бірге өзгерді. 2010 жылдары колледж қаржыны, есеп пен аудитті, туризмді, құқықты, мүлікті бағалауды, қонақ үй ісін, дизайн мен бағдарламалауды — сегіз мамандықты оқытты16. Бүгін олар төртеу: құқықтану, есеп және аудит, интерьер дизайны және бағдарламалық қамтамасыз ету. 2023 жылы колледж мемлекеттік аттестаттаудан өтті, оның институционалдық және мамандандырылған тәуелсіз аккредиттеулері бар, ал 2025–2026 оқу жылына «Интерьер дизайны» мамандығына мемлекеттік тапсырыс бөлінді17.
IV
Құқық: билер сотынан заң машиналарына дейін
«Юрист» сөзі ортағасырлық латын тілінен келген: iurista — ius, яғни құқықты білетін адам. Римдіктер алғаш рет құқықты өз мектептері мен оқулықтары бар ғылымға айналдырды, бірақ дауды әділ шешу қажеттілігі Римнен де көне. Қазақ даласында оны ғасырлар бойы билер соты — салт-дәстүрді білетін, сөзі рулар арасындағы дауды шешкен адамдар өтеді. «Тура биде туған жоқ» деген мәтел әлі күнге дейін бейтараптықтың ең жақсы анықтамасы.
Криминалистика кабинеті. Колледж фотосуреті бойынша акварель
Дала құқықтық ойының шыңы — «Жеті жарғы» жинағы. Оны XVII ғасырдың соңы мен XVIII ғасырдың басында билік құрған Тәуке ханға телиді, ал оны үш ұлы бидің қатысуымен жасаған: Ұлы жүзден Төле би, Орта жүзден Қазыбек би және Кіші жүзден Әйтеке би18. Жинақ бұрынғы әдет-ғұрыптарды біртұтас жүйеге біріктірді; тарихшылар, этнографтар мен заңгерлер оны құқық ескерткіші ретінде жоғары бағалайды22. Үш бидің әрқайсысы өз жүзінің бас судьясы болған, ал Әйтеке би сонымен бірге ханның кеңесшісі еді19.
Бүгінгі орта буын заңгері заң шығарушының емес, тәжірибелі бидің мұрагері. Ол шарттар мен талап арыздарды жасайды, іс жүргізеді, адвокатқа, тергеушіге, судьяға көмектеседі. Колледж студенттері тәжірибені құқық күн сайын жұмыс істейтін жерлерде өтеді: аудандық соттарда, прокуратурада, полиция басқармаларында, сот актілерін орындау департаментінде, жеке сот орындаушыларында20.
Жасанды интеллект бұл мамандыққа көптеген басқа мамандықтардан қаттырақ әсер етеді. Goldman Sachs экономистері 2023 жылы АҚШ-тағы қазіргі заң міндеттерінің 44%-ы автоматтандыруға ұшырайды деп бағалады, ал барлық салалар бойынша орта есеппен — шамамен төрттен бірі21. Ұшырау әлі ауыстыру емес: машина нормасын тез тауып, типтік шарттың жобасын жасап береді, бірақ мән-жайды саралап, шешімге жауап беру әлі де адамның міндеті. Мұндай құралдарды пайдалануды үйренген заңгерлер үйренбегендерді ығыстырып шығарады22.
Міндеттердің қандай үлесін автоматтандыруға болады
Өлшем бірлігі: міндеттердің %-ы; Goldman Sachs бағалауы, 2023, АҚШ
Дереккөз: The Law Society.
V
Есеп: саз фишкалардан цифрлық есепке дейін
«Бухгалтер» сөзі неміс тілінен шыққан: Buchhalter — «кітап ұстаушы», ақшаның әр қозғалысы жазылатын сол үлкен есеп кітабының иесі. Бірақ есеп кітаптан да, тіпті жазудан да көне. Шамамен б. з. д. 8000 жылы, егіншілікпен бірге, Таяу Шығыста түрлі пішінді кішкентай саз фишкалар пайда болды; әрқайсысы тауардың бір өлшемін білдірді, олармен дүние-мүлікті санап, есепке алды23. Конус астықтың кіші өлшемін, шар үлкен өлшемін, цилиндр малды білдірді24. Зерттеушінің тұжырымы бойынша, шамамен б. з. д. 3100 жылы осы жүйеден шумер сына жазуы өсіп шықты: жазу есептен туды, керісінше емес.
Колледж кітапханасы. Колледж фотосуреті бойынша акварель
Бухгалтерия екінші рет Венецияда дүниеге келді. 1494 жылы францискан монахы әрі математик, Леонардо да Винчидің досы Лука Пачоли «Арифметика жиынтығын» басып шығарды — қос жазбаның алғашқы баспа сипаттамасы25. Әдісті ол ойлап таппаған: итальян көпестері қос жазбаны XIII ғасырдан бері қолданған, ал Пачоли «венециандық тәсілді» соншалықты анық баяндағаны соншалық, оның кітабы бүкіл Еуропа үшін оқулық болды26. Тәсілдің мәні қарапайым әрі данышпандық: әр операция екі рет жазылады, бір шоттың дебетіне және екінші шоттың кредитіне, ал шоттар міндетті түрде теңесуі тиіс27. 2019 жылы «Жиынтықтың» бір данасы Christie's аукционында 1,2 млн долларға сатылды25.
Бүгін бухгалтер есепті бағдарламаларда жүргізеді, салық пен жалақыны есептейді, есептілікті жасайды. Колледж студенттері тәжірибені салық басқармасында, «Қазақстан темір жолында», ақпараттық-есептеу орталығында және жеке компанияларда өтеді28.
Мамандықтың үстінде автоматтандыру тұр, және мұнда оның бөліктерін ажырата білу маңызды. Дүниежүзілік экономикалық форум есепшілер мен жалақы есептеушілерді 2030 жылға дейін ең жылдам қысқаратын кәсіптердің қатарына қояды29. Машина тезірек жасайтын операцияларды механикалық жазу кетеді; қос жазба соның үшін ойлап табылған нәрсе қалады — ақшаның қайдан келіп, қайда кеткенін түсіну. Есептілікті оқи алатын, оны басшыға түсіндіретін және бағдарламалардың қателерін аңдитын бухгалтер бұрынғыдай қажет.
VI
Интерьер: киіз үйден дизайнер мамандығына дейін
«Интерьер» — француздың intérieur, «ішкі» сөзінен және сол мағынадағы латынның interior сөзінен. Ішкі кеңістікті жайғастыру өнері оны осылай атайтын мамандықтан көне, ал Қазақстанда оның ең жақсы оқулығы — киіз үй. Оның дөңгелек ағаш сүйегі қысқа уақытта тігіліп, жығылады, ал оны жасау білімі мен дағдылары 2014 жылы Қазақстан мен Қырғызстанның өтінімі бойынша ЮНЕСКО-ның Материалдық емес мәдени мұраның репрезентативтік тізіміне енгізілді30. 2025 жылғы желтоқсанда бұл жазба қарақалпақ киіз үйін қосу арқылы кеңейтілді31.
Дизайн кабинеті. Колледж фотосуреті бойынша акварель
Киіз үй — бүгін ойластырылған интерьер деп аталатын нәрсенің үлгісі. Үш басты бөліктен тұратын сүйекті — жоғарыдағы шаңырақты, тор керегені және олардың арасындағы уықтарды — сыртынан киізбен жабады, ал ішінен кілемдермен безендіреді; шаңырақ қазақтар үшін отбасы амандығының қасиетті белгісі32. Жұмыс шеберлік бойынша бөлінген: ер адамдар шәкірттерімен ағаш сүйекті жасаған, әйелдер өсімдік, жануар және геометриялық ою-өрнегі бар әшекейін әзірлеген33. Басқаша айтқанда, конструктор мен декоратор далада оларды осылай атағаннан әлдеқайда бұрын болған.
Декоратор XX ғасырдың басында дербес мамандыққа айналды. Американ әйелі Элси де Вулфты алғашқы кәсіби интерьер декораторы әйел деп атайды: 1905 жылы ол Нью-Йорктегі Colony Club-ты, қаладағы алғашқы әйелдер клубын безендірді, ал оның 1913 жылғы «Талғаммен жасалған үй» кітабы бүкіл Америкаға тарады34. Оның ережесі — орындылық, қарапайымдылық және пропорция — қазір де жарамды35. Дегенмен дизайн тарихшылары ол алғашқы болмағанын еске салады: ішкі әрлеумен одан бұрын да тұсқағаз жапсырушылар мен сәулетшілер айналысқан36.
Қазіргі интерьер дизайнері өлшеу мен сызбадан бастап компьютерлік визуализация мен материал таңдауға дейінгі жолдан өтеді. Колледж студенттері дизайн-студияларда оқиды, ал тәжірибені шыны компаниясында, баспаханаларда, жарнама агенттіктерінде және интерьер салондарында өтеді37. 2025–2026 оқу жылына бұл мамандыққа мемлекеттік тапсырыс бөлінді38. Визуализация бағдарламалары қара жұмыстың көбін өз мойнына алуда, бірақ де Вулф жазған талғам — адамның кеңістікте қалай өмір сүретінін түсіну — бұрынғыдай дизайнердің еншісінде.
VII
Бағдарлама: Ада Лавлейстен қазақстандық экспортқа дейін
Бағдарламалау — төрт мамандықтың ең жасы және туған күні нақты белгілі жалғыз мамандық. 1843 жылы ақын Байронның қызы Ада Лавлейс итальян инженері Менабреаның Чарльз Бэббидждің Аналитикалық машинасы туралы мақаласын аударып, оған мақаланың өзінен үш есе ұзын ескертпелер жазды39. Соңғы, «G ескертпесінде» ол машинаның Бернулли сандарын қалай есептейтінін қадам-қадаммен жазды; осы кестені алғашқы компьютерлік бағдарлама деп атайды40. Машина ешқашан жасалмады, бағдарлама авторы тірі кезінде бір рет те орындалмады46.
Компьютер сыныбы. Колледж фотосуреті бойынша акварель
Тарихшылар Бэббидж бағдарламаларды бұрын да сызғанын, бірақ оларды жарияламағанын нақтылайды41. Машина тек сандармен ғана жұмыс істемейтінін Лавлейс бірінші түсінді және оны өрнек тоқитын жаккард станогімен салыстырды. Бұл салыстыру көрінгеннен дәлірек: бағдарлама — алдын ала тоқылған іс-әрекеттер өрнегі. «Бағдарлама» сөзі грек тілінен, programma — «нұсқама, хабарландыру»; әзірлеушілер оны дәл солай түсінеді: машинаға берілген нақты нұсқама.
Бүгін бұл — әлемдегі ең жылдам өсіп келе жатқан мамандықтардың бірі: Дүниежүзілік экономикалық форум 2030 жылға қарай бағдарламалық қамтамасыз ету әзірлеушілері үшін 6,7 млн жаңа орын күтеді42. Қазақстан бұл толқынға қарқынды кірді: елдің IT қызметтерінің экспорты 2020 жылғы 33,5 млн доллардан 2025 жылы 1,142 млрд долларға дейін өсті, ал 2030 жылға қарай оны 5 млрд долларға жеткізу көзделген43. Астанадағы Astana Hub технопаркінің резиденттері шетелге 633,8 млн долларлық қызмет сатты, ал оның экожүйесінде 32 мыңнан астам адам жұмыс істейді44.
Қазақстанның IT қызметтері экспорты
Өлшем бірлігі: жылына млн АҚШ доллары; 2030 — мақсатты мән
Колледж студенттері клиенттік және серверлік бөлікке бөлінген веб-әзірлемені, кодты тестілеу мен сапасын бақылауды үйренеді45. Тәжірибені «Қазақтелекомда», «Қазпоштада», «Ұлттық ақпараттық технологияларда» және жеке IT-компанияларда өтеді46. Жасанды интеллект адамның орнына код жазып жатыр, және бұл мамандықты өзгертеді: теру жылдамдығы емес, міндетті дұрыс қоя білу, машина жасағанды тексеру және бағдарламаның сенімділігіне жауап беру бағаланады — Лавлейс бастаған нұсқаманың сол дәлдігі.
VIII
Мұнда қалай оқиды
Колледжде оқу бір ауысымда және шағын топтарда өтеді — әдетте 20–25 адамнан аспайды, сондықтан оқытушы бір сабақта әрқайсысынан сұрап үлгереді47. Аудиториялар кең, төбесінің биіктігі үш метрден асады; компьютер сыныптары, дизайн-студиялар, шеберханалар, криминалистика зертханасы және кітапхана бар50. Криминалистиканы Ішкі істер министрлігінде жиырма жылға жуық қызмет еткен бұрынғы қызметкер жүргізеді, жалпы колледж өз мамандығынан келген оқытушыларды алуға тырысады50.
Тәжірибе — оқу, танысу және өндірістік — 64 ұйымда өтеді: соттарда, прокуратурада, полиция басқармаларында, «Қазақтелекомда», «Қазпоштада», салық басқармасында, баспаханаларда және интерьер салондарында48. Директордың айтуынша, тәжірибеден кейін студенттерді көбіне өздері тәжірибе өткен жерге жұмысқа шақырады49.
Екі адамдық бөлме. Акварель: жөндеуден кейінгі жатақханаДуш бөлмесі. Акварель: жөндеуден кейінгі жатақхана
Басқа қалалардан келгендер оқу корпусынан жиырма метр жердегі колледждің өз бес қабатты кірпіш жатақханасында тұрады; ол толық абаттандырылған, асүйі мен ыстық суы бар50. Бос уақытқа арналған тренажер және спорт залдары, аулада алаң және концерттер мен мерекелерге арналған конференц-зал бар50.
Оқуды студенттер мен ата-аналардың өздері осылай бағалайды: 2ГИС-те колледж 605 бағалау бойынша бестен 4,9 балл алды, ал оның жатақханасы — 5,0 балл50. Пікірлерде көбіне оқытушыларды мақтайды, қатаң тәртіп, шәкіртақысы бар мемлекеттік тапсырыс және жатақхана туралы жазады; сирек ескі жөндеуге және телефонмен хабарласудың қиындығына шағымданады50.
IX
Қорытынды: төрт мамандықты не байланыстырады
Құқық, есеп, интерьер және бағдарлама бір қарағанда бір-бірінен алыс, бірақ олардың табиғаты бір: әрқайсысы өзі болмаса ретсіздік болар еді деген жерде тәртіп орнатады. Би дауласқан руларды келісімге келтірді, есепші кірісті шығыспен теңестірді, киіз үй шебері әр затты өз орнына қойды, Лавлейс машинаның әрекеттерін қадам-қадаммен жазды.
Техника бұл мамандықтардың құралдарын бұрын-соңды болмаған жылдамдықпен өзгертіп жатыр: күнделікті жазба мен типтік құжатты көбіне машина атқарады. Бірақ мәні адамдық күйінде қалады — түсіну, салмақтау, нәтижеге жауап беру. Мамандықты тәжірибеде, іс адамдарының ортасында үйрететін колледж өзінің латын атауының ескі мағынасына ойлағаннан да жақын болып шығады: collegium — әріптестер жиыны.
Латынның collegium — «әріптестер жиыны, цех» сөзінен. Оқу орны мағынасын ортағасырлық университеттерде алды; Қазақстанда колледж техникалық және кәсіптік білім береді.
ТжКБ
Техникалық және кәсіптік білім беру — 9 немесе 11 сыныптан кейінгі саты: білікті жұмысшылар мен орта буын мамандарын даярлайды.
Дуальды оқыту
Екі орындағы оқу: теория колледжде, тәжірибе кәсіпорында. Заң бойынша студент оқу уақытының кемінде 60%-ын кәсіпорында өткізеді.
ЭЫДҰ
Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы — 38 дамыған елдің бірлестігі; жыл сайын Education at a Glance баяндамасын шығарады.
Мемлекеттік тапсырыс
Оқу ақысын мемлекет төлейтін орындар: оқу тегін, студентке шәкіртақы төленеді.
Билер соты
Би — қазақ даласында әдет-ғұрып құқығын білетін адам; оның шешімі дауласқан рулар үшін міндетті болған.
«Жеті жарғы»
Тәуке хан тұсындағы қазақ әдеттік құқығының жинағы, XVII ғасырдың соңы — XVIII ғасырдың басы.
Қос жазба
Әр операция екі рет — бір шоттың дебетіне және екіншісінің кредитіне — жазылатын есеп тәсілі; шоттар теңесуі тиіс.
Шаңырақ
Киіз үйдің төбесіндегі шеңбер: жарық кіріп, түтін шығады; қазақ үшін әулет пен отбасы амандығының белгісі.
Кереге
Киіз үйдің жиналмалы тор қабырғалары; уықтар соларға тіреледі.
Аналитикалық машина
Чарльз Бэббидждің 1830 жылдары ойластырған механикалық әмбебап есептеуіш машинасы; ол ешқашан жасалмады.
Жаккард станогі
Өрнекті перфокарталар бойынша тоқитын 1804 жылғы тоқу станогі; оның карталары Бэббиджге машинаға бағдарлама беру тәсілін ұсынды.
Astana Hub
Астанадағы IT-стартаптардың халықаралық технопаркі; резиденттер салық жеңілдіктерін алады.
Аккредиттеу
Білім сапасын тәуелсіз агенттіктің мойындауы: институционалдық колледжді тұтас, мамандандырылған жекелеген бағдарламаларды бағалайды.
Деректер орталығы
Лонгридтің барлық сандары кестелерде — өлшем бірліктерімен және дереккөздерімен. Әр кестені жүктеп алуға болады.
Жоғары сынып оқушыларының қаншасы мамандыққа оқиды
Өлшем бірлігі: жоғары сатыдағы 100 оқушыдан
Көрсеткіш
Мәні
ЭЫДҰ бойынша орта есеппен
44 / 100
Чехия мен Нидерланды
67 / 100
Дереккөз: OECD, Education at a Glance 2023. Чехия мен Нидерланды үшін дереккөз «үштен екісінен астам» дейді; сызбада — 67.
Колледж студентінің шәкіртақысы
Өлшем бірлігі: айына теңге
Көрсеткіш
Мәні
2022
21 000 теңге
2023
32 000 теңге
2024
43 000 теңге
Дереккөз: Nur.kz, Lada.kz.
Колледж түлектері
Өлшем бірлігі: адам, жинақталған
Көрсеткіш
Мәні
2019 жылға қарай
4 000 түлек
2022 жылға қарай
5 000 түлек
2024 жылға қарай
6 500 түлек
Дереккөз: Директордың 2019 жылғы сұхбаты, колледждер анықтамалығы, колледж тарихы беті.
Міндеттердің қандай үлесін автоматтандыруға болады
Өлшем бірлігі: міндеттердің %-ы; Goldman Sachs бағалауы, 2023, АҚШ
Көрсеткіш
Мәні
Заң міндеттері
44%
Барлық салалар бойынша орта есеппен
25%
Дереккөз: The Law Society.
Қазақстанның IT қызметтері экспорты
Өлшем бірлігі: жылына млн АҚШ доллары; 2030 — мақсатты мән